شیراز فقط یک شهر نیست؛ یک اتمسفر است. اما اگر در زمان اشتباه آنجا باشید، شاید این اتمسفر بیشتر شبیه کوره یا یک اتاق سرد و خشک به نظر برسد. خیلیها فکر میکنند چون شیراز در جنوب ایران قرار گرفته، همیشه گرم است. اشتباه محض! من بارها دیدهام مسافرانی را که با تیشرت در دیماه وارد فرودگاه شهید دستغیب شدهاند و از سرما به خود لرزیدهاند. اب و هوای شیراز ترکیبی است از خشکی کویر و خنکای کوهستان که باعث میشود پیشبینی آن برای آماتورها سخت باشد.
واقعیت این است که شیراز در منطقهای نیمهخشک قرار دارد. ارتفاع آن از سطح دریا حدود ۱۵۰۰ متر است. همین ارتفاع باعث میشود شبهای تابستانش برخلاف اهواز یا بوشهر، قابل تحمل و حتی گاهی دلپذیر باشد. اما بیایید تعارف را کنار بگذاریم. اگر از من بپرسید، شیراز در تابستان میتواند مثل یک اتوی داغ صورتتان را بسوزاند، مخصوصاً در تیرماه که دماسنجها راحت عدد ۴۰ را رد میکنند.
چرا همه درباره اردیبهشت شیراز اغراق میکنند؟
راستش را بخواهید، اصلاً اغراقی در کار نیست. اب و هوای شیراز در ماه اردیبهشت چیزی فراتر از یک پیشبینی هواشناسی ساده است. این تنها زمانی است که بوی بهارنارنج واقعاً در کوچهها حبس میشود. از نظر علمی، رطوبت ملایم باقیمانده از بارانهای فروردین با دمای معتدل ۲۰ تا ۲۷ درجه سانتیگراد ترکیب میشود. نتیجه؟ بهشتی که نه عرق میکنید و نه از سرما نوک بینیتان قرمز میشود.
اما یک نکته که کسی به شما نمیگوید: اردیبهشت شلوغترین زمان ممکن است. اگر از شلوغی فراری هستید، شاید نیمه دوم فروردین برایتان جذابتر باشد، هرچند ریسک بارانهای سیلآسای معروف شیراز در فروردین همیشه وجود دارد. یادتان هست سیل دروازه قرآن را؟ آن حادثه نشان داد که سیستم زهکشی شهر گاهی با حجم بارشهای ناگهانی زاگرس غافلگیر میشود. پس همیشه قبل از حرکت، رادار هواشناسی را چک کنید.
تابستانهای شیراز: گرمای خشک یا جهنم سوزان؟
تابستان در شیراز از نیمه خرداد شروع میشود و تا اواخر شهریور ادامه دارد. هوا خشک است. خبری از شرجی بنادر جنوب نیست، که خب، این یک امتیاز مثبت است. اما آفتاب به شدت تیز است. دمای هوا در مردادماه معمولاً بین ۳۵ تا ۴۲ درجه در نوسان است.
اگر مجبورید در این فصل سفر کنید، برنامه خود را مثل محلیها تنظیم کنید. شیرازیها ظهرها از خانه بیرون نمیآیند. شهر بین ساعت ۱ تا ۵ عصر عملاً تعطیل است. در عوض، شبهای شیراز در تابستان معرکه است. نسیمی که از سمت کوههای شمال شهر (باباکوهی) میوزد، دما را به ۲۰ درجه میرساند که برای پیادهروی در بلوار ارم یا نشستن کنار حافظیه عالی است.
پاییز و زمستان؛ فصلی برای عاشقان سکوت
خیلیها پاییز را نادیده میگیرند، اما به نظر من اب و هوای شیراز در آبانماه دستکم گرفته شده است. درختان چنار خیابان زند زرد میشوند و دمای هوا به ۱۸ درجه میرسد. این یعنی پیادهروی بدون خستگی.
زمستانهای شیراز اما داستان دیگری دارد. هوا استخوانسوز نیست، اما خشک و سرد است. دی و بهمن سردترین ماهها هستند. دمای شبانه ممکن است به منفی ۵ هم برسد، اما روزها معمولاً آفتابی و گرم (حدود ۱۰ تا ۱۵ درجه) است. بارش برف؟ بله، اما خیلی کم. هر چند سال یکبار شیراز سفیدپوش میشود و کل شهر برای برفبازی به سمت "سپیدان" (در نزدیکی شیراز) هجوم میبرند که قطب اسکی جنوب کشور است.
بررسی دقیق دما در ماههای مختلف (به زبان ساده)
اگر بخواهیم واقعبینانه نگاه کنیم، شرایط جوی اینگونه است:
- فروردین: متغیر. یک روز آفتابی، یک روز باران تند. عالی برای طبیعتگردی.
- خرداد: شروع گرما. باغها هنوز سبز هستند اما گلها شروع به پژمردن میکنند.
- مهر: شروع خنکی. بهترین زمان برای بازدید از تختجمشید بدون آفتابسوختگی.
- اسفند: بوی بهار زودتر از همه جا به شیراز میآید. شکوفههای بادام در اواخر اسفند خودنمایی میکنند.
تأثیر اقلیم بر معماری و سبک زندگی شیرازی
شاید بپرسید اب و هوا چه ربطی به معماری دارد؟ در شیراز، خیلی! خانههای قدیمی مثل خانه زینتالملوک یا نارنجستان قوام، همگی دارای حیاطهای مرکزی با حوضهای بزرگ هستند. این حوضها فقط برای قشنگی نیستند؛ آنها رطوبت هوا را در تابستان بالا میبرند و دما را چند درجه پایین میآورند.
حتی فرهنگ "خوشنشینی" شیرازیها هم ریشه در اقلیم دارد. وقتی شبها هوا خنک میشود، نشستن در فضای باز به یک ضرورت تبدیل میشود، نه فقط یک تفریح. این شهر یاد گرفته است چطور با کمبود بارش در سالهای اخیر کنار بیاید، هرچند خشکسالیهای پیاپی باعث شده دریاچه مهارلو در نزدیکی شهر، بیشتر روزهای سال به رنگ قرمز (به دلیل جلبکها و غلظت نمک) درآید که البته خودش به یک جاذبه عکاسی تبدیل شده است.
چند نکته که مسافران همیشه فراموش میکنند
۱. ضد آفتاب: حتی در زمستان! آفتاب شیراز به دلیل ارتفاع زیاد، اشعه UV بالایی دارد.
۲. لباس لایه لایه: در بهار و پاییز، صبحها سرد، ظهرها گرم و شبها دوباره سرد است. پس یک ژاکت سبک همیشه همراه داشته باشید.
۳. آبرسانی: هوای شیراز خشک است. پوستتان ممکن است سریع خشک شود و بدنتان به آب بیشتری نیاز داشته باشد.
حقایقی درباره بارندگیهای ناگهانی
چیزی که در مورد اب و هوای شیراز کمتر به آن توجه میشود، ماهیت رگباری بارشهاست. اینجا معمولاً باران ریز و طولانیمدت (مثل لندن) نداریم. بارانهای شیراز شبیه یک سیلی محکم هستند؛ کوتاه، شدید و پرقدرت. طبق آمار سازمان هواشناسی ایران، میانگین بارش سالانه شیراز حدود ۳۰۰ میلیمتر است، اما بخش زیادی از این بارش ممکن است فقط در دو یا سه روز اتفاق بیفتد. این یعنی خطر سیلاب در نقاط گود شهر جدی است. اگر در گزارشهای هواشناسی واژه "رگبار و رعد و برق" را برای شیراز دیدید، بهتر است از رفتن به کنار رودخانه خشک (که از وسط شهر میگذرد) خودداری کنید.
✨ Don't miss: Finding Egypt on the Map: Why Its Location Is Much Crazier Than You Think
بهترین زمان برای عکاسی چه فصلی است؟
اگر به دنبال ثبت رنگها هستید، آذرماه برای باغ ارم و باغ عفیفآباد بینظیر است. اما برای ثبت نورهای رنگی در مسجد نصیرالملک، باید در زمستان (دی و بهمن) بروید. چرا؟ چون در این ماهها خورشید در زاویهای پایینتر میتابد و نور مستقیماً از شیشههای رنگی به داخل شبستان میتابد و بلندترین سایههای رنگی را ایجاد میکند. در تابستان نور عمودی است و آن جلوه دلخواه را نخواهید گرفت.
خلاصه مدیریتی برای سفر شما
اگر میخواهید از اب و هوای شیراز نهایت لذت را ببرید، این چکلیست نهایی شماست:
- ایدهآلترین زمان: از ۱۵ فروردین تا ۱۵ اردیبهشت و کل ماه آبان.
- ارزانترین زمان: اواسط تابستان و اواسط زمستان (به دلیل شرایط جوی سختتر، قیمت هتلها پایین میآید).
- بدترین زمان: تیرماه (گرمای شدید) و ایام پیک نوروز (شلوغی کلافهکننده).
برای تجربه بهتر، همیشه قبل از رزرو بلیت، سایتهای معتبری مثل AccuWeather یا سازمان هواشناسی ایران را چک کنید. اما یادتان باشد، شیراز حتی در بدترین آب و هوا هم یک جادوی خاص دارد که باعث میشود سرمای دیماه یا گرمای مرداد را فراموش کنید. کافی است یک فالوده شیرازی اصل با لیمو و عرقیات خنک در پشت ارگ کریمخان بخورید تا متوجه شوید چرا این شهر قرنهاست مرکز توجه دنیاست.
برای برنامهریزی دقیق، حتماً لباسهای نخی برای روز و یک سویشرت برای شبهای بهاری بردارید. اگر قصد بازدید از تختجمشید را دارید، این کار را به اولین ساعات صبح (ساعت ۸) موکول کنید، چرا که در دشت مرودشت هیچ سایهای برای فرار از آفتاب پیدا نخواهید کرد. سفر به شیراز یعنی همنشینی با طبیعت متضاد؛ جایی که کویر و گلستان در یک نقطه به هم میرسند.